Kabinetsplannen voor beperkte vergoeding medicijnen zullen patiënten hard raken

Plannen van het kabinet om de vergoeding van verschillende medicijnen uit het basispakket te halen, kunnen grote gevolgen hebben voor patiënten. Dat blijkt uit onderzoek van Patiëntenfederatie Nederland onder bijna 9.500 mensen. Patiënten die noodzakelijke medicijnen zelf moeten betalen, gebruiken deze regelmatig minder dan nodig. Hierdoor nemen klachten toe, ontstaat meer stress en onzekerheid en wordt het dagelijks leven beperkt.

Aanleiding voor het onderzoek waren de plannen van het kabinet om de vergoeding van onder meer allergiemedicijnen, maagzuurremmers, medicijnen tegen droge ogen en middelen die helpen bij de stoelgang te beperken. Eerder werden onder meer vitamine D, calciumtabletten en bepaalde pijnstillers al uit het basispakket gehaald. Patiëntenfederatie Nederland krijgt hier al lange tijd verontrustende signalen over binnen van patiënten en leden.

Noodzakelijke medicatie

Van de deelnemers aan het onderzoek gebruikt 71 procent één of meer medicijnen waarvoor een beperking van de vergoeding wordt overwogen. Voor 93 procent van hen is het gebruik van deze medicijnen (zeer) belangrijk. Bovendien gebruikt bijna twee derde deze middelen al langer dan vijf jaar.

Veel patiënten zien deze medicijnen dan ook niet als zelfzorg, maar als een noodzakelijk onderdeel van hun behandeling. Zo vindt 39 procent dat deze middelen basiszorg zijn die vergoed zou moeten worden. Nog eens 41 procent vindt dat dit voor een deel van de middelen geldt.

Kosten leiden tot minder gebruik

Van de deelnemers die hun medicijnen momenteel niet volledig vergoed krijgen, ervaart 35 procent daarvan gevolgen. Eén op de zes gebruikt de medicijnen daardoor minder dan nodig omdat de kosten te hoog zijn.

De gevolgen daarvan zijn groot. Van de mensen die minder medicatie gebruiken, krijgt 86 procent meer klachten. Daarnaast ervaart 55 procent meer stress of onzekerheid, komt de helft minder vaak buitenshuis en kan 42 procent werk, mantelzorg, vrijwilligerswerk of hobby’s minder goed uitvoeren.
Ook voor mensen die nu nog wel een vergoeding krijgen, zijn de zorgen groot. Bijna twee derde verwacht problemen als de vergoeding zou verdwijnen.

De ervaringen van patiënten met medicijnen die eerder uit het basispakket zijn gehaald – zoals vitamine D, calciumtabletten en bepaalde pijnstillers - laten zien dat die zorgen terecht zijn. Van deze groep gebruikt 20 procent die medicijnen minder vaak dan nodig vanwege de kosten. Bijna zeven op de tien van hen ervaren daardoor meer klachten.

Volgens waarnemend directeur-bestuurder Linda Daniels-Van Saase laten de resultaten zien dat veel van deze middelen in de praktijk veel meer dan ‘zelfzorgmiddelen’ zijn, terwijl ze wel vaak zo worden genoemd. "Voor mensen die deze medicijnen langdurig gebruiken vanwege een medische aandoening zijn dit geen middelen die je zomaar kunt missen. Het zijn noodzakelijke medicijnen die helpen om klachten te voorkomen of onder controle te houden."

Daarom pleit Patiëntenfederatie Nederland ervoor om in het vergoedingsbeleid onderscheid te maken tussen incidenteel gebruik bij zelfzorgklachten en medicijnen die onderdeel zijn van een medische behandeling. "Wanneer een arts deze middelen voorschrijft voor een chronische of langdurige aandoening, moet vergoeding mogelijk blijven. Dat geldt bijvoorbeeld voor allergiemedicatie bij aandoeningen zoals chronische urticaria, allergische astma of allergische rhinitis."

Voorkom zorgmijding

De resultaten laten volgens Daniels-Van Saase ook zien dat financiële drempels direct invloed hebben op het medicijngebruik. "Patiënten komen voor een moeilijke keuze te staan. Zij moeten soms kiezen tussen noodzakelijke medicijnen en andere noodzakelijke uitgaven. Dat mag niet de bedoeling zijn. Toegang tot passende zorg mag niet afhangen van wat iemand kan betalen."

Patiëntenfederatie Nederland roept het kabinet daarom op terughoudend te zijn met het beperken van vergoedingen voor medicijnen die voor patiënten medisch noodzakelijk zijn.

Kijk verder dan de korte termijn besparing

Daarnaast waarschuwt de federatie dat een besparing op medicijnkosten kan leiden tot hogere kosten elders in de zorg en maatschappij. Wanneer patiënten noodzakelijke medicijnen minder gebruiken, nemen klachten toe en kan aanvullende zorg nodig zijn.

Daniels-Van Saase: "Deze maatregelen lijken misschien een eenvoudige besparing, maar de vraag is wat ze uiteindelijk opleveren. Als mensen meer klachten krijgen en daardoor vaker een beroep moeten doen op andere zorg, verschuif je de kosten alleen maar. Kijk daarom niet alleen naar de prijs van het medicijn, maar ook naar de gevolgen voor de gezondheid en kwaliteit van leven van patiënten."